9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in 11'inci ölüm yıl dönümü

Türkiye Cumhuriyeti’nin 9'uncu Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, vefatının 11'inci yılında memleketi Isparta İslamköy'de düzenlenecek törenle anılacak.

9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in 11'inci ölüm yıl dönümü
17 Haziran 2026 - 14:58

Süleyman Demirel, 1 Kasım 1924’te Isparta’da dünyaya geldi. 1993'ten 2000'e kadar Türkiye Cumhuriyeti'nin 9'uncu cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Daha önce beş farklı hükümette başbakanlık yapan Demirel, 1993 yılında Turgut Özal'ın ölümünün ardından Doğru Yol Partisi genel başkanıyken cumhurbaşkanı seçildi.
Türkiye tarihine "postmodern darbe" olarak geçen 28 Şubat sürecinde Cumhurbaşkanlığı görevinde olan Süleyman Demirel’in süreçteki tutumu ve aldığı kararlar, uzun süre tartışılmıştı. 28 Şubat 1997’de dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel başkanlığında toplanan MGK’dan çıkan kararlar, Türkiye’yi uzun yıllar olumsuz etkileyecek sürecin başlangıcı olmuştu.

Isparta'nın İslamköy'ünden çıkıp Türkiye Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanlığı makamına kadar yükselen Demirel, mühendis kökenli bir devlet adamı olarak ülkenin kalkınma hikâyesinde de önemli bir yer tuttu. Barajlar, yollar, enerji yatırımları ve sanayileşme hamleleri onun siyaset dilinin ayrılmaz parçalarıydı.

Hayatı:
Isparta'nın Atabey ilçesine bağlı İslamköy'de 1924'te dünyaya gelen Demirel, ilköğrenimini doğduğu köyde, ortaokul ve liseyi ise Isparta ve Afyonkarahisar'da tamamladı.
İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesinden Şubat 1949'da mezun olan Demirel, 1950'de Elektrik İşleri Etüt İdaresinde memuriyete başladı.
Süleyman Demirel, 1948'de "Bir elmanın iki yarısıyız" dediği, babası Hacı Yahya Demirel'in yeğeninin kızı Nazmiye Demirel ile evlendi.
Bu süreçte, Elektrik İşleri Etüt İdaresince sulama ve elektrik konularında araştırma yapmak üzere ABD'ye gönderilen Demirel, Türkiye'ye dönüşünün ardından 1953'te Seyhan Barajı inşaatında proje mühendisi olarak görev yaptı.
Başarılı çalışmalarıyla dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in dikkatini çeken Demirel, 1954'te Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde Barajlar Dairesi Başkanlığına, 1955'te ise DSİ Genel Müdürlüğü görevine getirildi.
Eisenhower Vakfının bursiyeri olarak yeniden ABD'ye giden Demirel, yurda döndü ve askerliğini yapmak üzere 1960'ta genel müdürlük görevinden ayrıldı.
Demirel, 1962-1964 arasında serbest müşavir-mühendis olarak çalıştı, Orta Doğu Teknik Üniversitesinde (ODTÜ) inşaat mühendisliği alanında ders verdi.
Boğaziçi Köprüsü'nün 1954'teki ilk projesini hazırlayan, ABD'nin uluslararası mühendislik ve müteahhitlik firması Morrison Knudsen'in Türkiye temsilciliğini üstlenen Demirel, bu görevinden dolayı bir dönem "Morrison Süleyman" olarak da anıldı.

Türkiye'nin 12. Başbakanı oldu
Süleyman Demirel'in, yarım asra yakın süren siyasi yaşamı 1962'de, Adalet Partisi Genel İdare Kurulu üyeliğiyle başladı. Demirel, 28 Kasım 1964'te bu partiye Genel Başkan seçilmesinin ardından, kurulmasını sağladığı ve Şubat-Ekim 1965'te görev yapan koalisyon hükümetinde Başbakan Yardımcılığı ve Devlet Bakanlığı görevini üstlendi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) 10 Ekim 1965 genel seçimlerinde Isparta milletvekili olarak giren Demirel, seçimlerde Adalet Partisinin tek başına iktidar olması üzerine, Türkiye'nin 12. Başbakanı oldu.
Süleyman Demirel, 4 yıl süren bu hükümetten sonra 1969, 1970, 1975, 1977 ve 1979'da 5 kez daha hükümet kurdu.

Siyasi yasaklar kalkınca DYP Genel Başkanı oldu
Süleyman Demirel, 12 Eylül 1980'deki askeri müdahale üzerine görevden uzaklaştırıldı ve 7 yıl yasaklı olarak siyaset dışı kaldı. 6 Eylül 1987'de yapılan halk oylamasıyla siyasi yasaklar kaldırılınca Demirel, 24 Eylül 1987'de Doğru Yol Partisi Genel Başkanlığına seçildi.
29 Kasım 1987'de yapılan genel seçimlerde Isparta Milletvekili olarak yeniden TBMM'ye giren Demirel, 20 Ekim 1991'deki seçimler sonrasında Doğru Yol Partisi ile Sosyaldemokrat Halkçı Partinin (SHP) oluşturduğu 49. Hükümet'te Başbakan olarak görev aldı.
TBMM tarafından 16 Mayıs 1993'te 9. Cumhurbaşkanı seçilen Demirel, 16 Mayıs 2000'de görev süresini tamamladı. Kendi ifadesiyle 6 kez hükümetten giderken, 7 kez de hükümet kurmayı başaran Demirel, 30 yaşında genel müdür, 40 yaşında parti genel başkanı ve bir yıl sonra da başbakan oldu.
Türk siyasetinde bıraktığı izler, kullandığı deyimler ve temsil ettiği siyaset anlayışı hâlâ tartışılıyor. Onu anlatan en meşhur cümle ise kuşkusuz kendi hayat hikâyesinin özeti niteliğindeki söz oldu: "Altı kez gittim, yedi kez geldim."

1971 Muhtırası'yla başbakanlıktan ayrılmak zorunda kaldı.
1980 Darbesi sonrasında siyasi yasaklı hale getirildi.
Ancak her seferinde geri döndü.
1987 referandumuyla siyasi yasağı kalktı.
1991 seçimlerinde yeniden başbakan oldu.
1993 yılında ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Cumhurbaşkanı seçildi.
İşte "Altı kez gittim, yedi kez geldim" sözü de bu olağanüstü siyasi geri dönüşlerin bir özeti olarak hafızalara kazındı.

Siyasete unutulmaz sözler kazandırdı
Demirel, 7 yıllık görev süresinde Çankaya Köşkü'nde sayısız kabul gerçekleştirdi, 125 ülkeye gitti, yabancı devlet başkanlarını Türkiye'de ağırladı, çok sayıda ili ziyaret etti.
"Gaptırmam" dediği fötr şapkasıyla ve Ankara Güniz Sokak'taki eviyle özdeşleşen Demirel, aynı zamanda Türk siyasetine unutulmaz sözler kazandırdı.
"Binaenaleyh" denildiğinde akla gelen tek isim olan Demirel'in, "Memlekette benzin vardı da biz mi içtik?", "Elektriğin komünisti olur mu?", "Dün dündür, bugün bugündür", "Yürümekle sokaklar eskimez", "Siyasette 24 saat çok uzun bir süredir" sözleri de siyasi tarihin unutulmazları arasına girdi.

DEMOKRASİ VURGUSU
Demirel'in en çok hatırlanan yönlerinden biri de demokrasi konusundaki ısrarı oldu.
Cumhurbaşkanlığı döneminde sık sık hukukun üstünlüğü, parlamenter sistem ve demokratik kurumların korunması gerektiğini vurguladı.
Özellikle asker-siyaset ilişkilerinin yoğun biçimde tartışıldığı dönemlerde seçilmiş siyaset kurumunun önemine dikkat çekti.
Türk siyasetinin kutuplaşmaya yatkın dönemlerinde bile uzlaşmayı savunan isimlerden biri olarak öne çıktı.
Nazmiye Demirel ile 12 Mart 1948'de evlenen Süleyman Demirel, eşinin 27 Mayıs 2013'teki vefatına kadar yanından hiç ayrılmadı.
Süleyman Demirel, 65 yıllık hayat arkadaşı Nazmiye Demirel'i 27 Mayıs 2013'te kaybetti.
Ankara'da 17 Haziran 2015'te, 91 yaşında hayata gözlerini yuman Demirel'in, siyasi hayatı boyunca okuduğu kitaplar, fotoğrafları ve kullandığı eşyalar, doğduğu İslamköy'de açılan Süleyman Demirel Demokrasi ve Kalkınma Müzesi'nde sergileniyor.
Süleyman Demirel, 17 Haziran 2015'te tedavi gördüğü hastanede solunum yolu enfeksiyonu ve kalp yetmezliği nedeniyle 90 yaşında öldü.


YORUMLAR

  • 0 Yorum