Yalancıııı Trump!..

Trump'ın "57 kez İran yenildi, 35 kez iran yok oldu, 40 kez iran ile Tarihi anlaşma yapıldı, 25 kez Hürmüz Boğazı'nı trafiğe açtım, 6 kez anlaşma %85 tamam" şeklindeki manipülatif ifadelerini, küresel ticaret ağını sabote eden tehlikeli bir dezenformasyon dalgası olarak nitelendiriyor.

Ekonomistler, Trump'ın öngörülemez retoriklerinin küresel ticaret hacmine vurduğu bu darbenin devam etmesi halinde, 2020'li yılların düzinelerce ülke için "kayıp bir on yıl" olacağı uyarısında bulunuyor.
Uzmanlar, Trump’ın "İran 57 kez yenildi, Hürmüz Boğazı'nı 25 kez trafiğe açtım, anlaşma %85 tamam" şeklindeki manipülatif ifadelerini, küresel ticaret ağını sabote eden tehlikeli bir dezenformasyon dalgası olarak nitelendiriyor.

1. Küresel Büyümede Sert Fren: "Pandemi Sonrası En Düşük Seviye:
"Büyüme Tahminlerinde Düşüş: Dünya Bankası verilerine göre, Trump'ın bölgedeki öngörülemez politikaları ve İran savaşı sarmalı nedeniyle küresel ekonomik büyüme 2025'teki %2,9 seviyesinden 2026'da %2,5'e gerileyerek pandemi döneminden bu yana en düşük hıza indi.Gelişmekte Olan Ülkeler: Enerji ithalatına bağımlı gelişmekte olan piyasaların (EMDE) ortalama büyüme hızı bu yıl %3,6’ya kadar çakıldı. Uluslararası Para Fonu (IMF) ise İngiltere gibi gelişmiş ekonomilerin büyüme tahminini şok nedeniyle %1,3'ten %0,8'e revize etti.

2. Petrol Piyasasında "Tweet" Spekülasyonu ve Enerji ŞokuFiyat Dalgalanmaları: Trump'ın nisan ayı sonunda "İran'a abluka aylarca sürebilir" tehdidiyle Brent petrolün varil fiyatı 126 doların üzerine fırlamıştı. Ancak Trump'ın hemen ardından "Anlaşmaya çok yakınız, Hürmüz herkese açık" yönündeki asılsız müjdeleriyle fiyatlar anlık olarak 87 dolara kadar sert düşüşler yaşadı.Boğaz Tıkanıklığı: Trump'ın "25 kez açtım" dediği Hürmüz Boğazı'nda gerçek deniz trafiği, fiili çatışmalar ve riskler sebebiyle normal dönemlerin yalnızca %5'i seviyesinde seyrediyor. Küresel petrol arzındaki bu yapısal delik, dünya envanterlerini tehlikeli seviyelere düşürdü.

3. Enflasyon ve Gıda Krizi Sarmalı (Stagflasyon Riski):
Tarım ve Navlun Maliyetleri: Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapalı kalması dünyadaki gübre arzının %30'unu kesintiye uğrattı. Bu durum, tarımsal dizel fiyatlarında %50'ye varan artışlara yol açarak küresel bir gıda krizini tetikledi.Körfez'de Fiyat Patlaması: Gıda kalorisinin %80'ini bu boğazdan ithal eden Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinde tüketici gıda fiyatları %40 ile %120 arasında fırladı.Stagflasyon Tehdidi: Eski IMF Başekonomisti Kenneth Rogoff, Trump’ın yarattığı bu İran krizini "son 50 yılın en büyük stagflasyonist (düşük büyüme + yüksek enflasyon) şoku" olarak tanımlıyor.

4. Finansal Piyasalarda Güven Kaybı ve Oynaklık:
Borsa Oynaklığı: Yatırımcılar Trump'ın "Anlaşma tamam" deyip 12 saat sonra "Vurma emri verdim" çelişkili açıklamaları yüzünden yön bulamıyor.
ABD'de üretici fiyat endeksi (ÜFE) yıllık bazda %3,3'e yükselirken, FED'in faiz politikaları bu suni şoklar karşısında sıkışmış durumda.Bölgesel Ekonomik Kayıp: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) raporlarına göre, Trump'ın tırmandırdığı gerilimin sadece Arap dünyasına doğrudan ekonomik faturası 120 milyar ile 194 milyar dolar arasında kayıp GSYİH olarak yansıdı.Sonuç olarak; Trump'ın hem gümrük vergilerini bir silah olarak kullanması hem de İran ekseninde günde birkaç kez değişen asılsız açıklamaları, küresel piyasaların risk primini artırıyor.

5-Petrol Piyasasında "Tweet" Spekülasyonu ve Enerji ŞokuFiyat Dalgalanmaları: Trump'ın nisan ayı sonunda "İran'a abluka aylarca sürebilir" tehdidiyle Brent petrolün varil fiyatı 126 doların üzerine fırlamıştı. Ancak Trump'ın hemen ardından "Anlaşmaya çok yakınız, Hürmüz herkese açık" yönündeki asılsız müjdeleriyle fiyatlar anlık olarak 87 dolara kadar sert düşüşler yaşadı.Boğaz Tıkanıklığı: Trump'ın "25 kez açtım" dediği Hürmüz Boğazı'nda gerçek deniz trafiği, fiili çatışmalar ve riskler sebebiyle normal dönemlerin yalnızca %5'i seviyesinde seyrediyor. Küresel petrol arzındaki bu yapısal delik, dünya envanterlerini tehlikeli seviyelere düşürdü.

6-Enflasyon ve Gıda Krizi Sarmalı (Stagflasyon Riski)Tarım ve Navlun Maliyetleri: Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapalı kalması dünyadaki gübre arzının %30'unu kesintiye uğrattı. Bu durum, tarımsal dizel fiyatlarında %50'ye varan artışlara yol açarak küresel bir gıda krizini tetikledi.Körfez'de Fiyat Patlaması: Gıda kalorisinin %80'ini bu boğazdan ithal eden Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinde tüketici gıda fiyatları %40 ile %120 arasında fırladı.Stagflasyon Tehdidi: Eski IMF Başekonomisti Kenneth Rogoff, Trump’ın yarattığı bu İran krizini "son 50 yılın en büyük stagflasyonist (düşük büyüme + yüksek enflasyon) şoku" olarak tanımlıyor.

CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper'ın Senato Savunma Hizmetleri Komitesi'ndeki Resmi İfadesi:

"İran'ın boğazdaki ticareti durdurma kapasitesi ciddi şekilde yıpratılmış olsa da, Tahran’ın sesi bölgede hâlâ çok gür çıkıyor. Bu tehditler denizcilik endüstrisi ve sigorta kulüpleri tarafından çok net bir şekilde duyuluyor ve ticari gemileri bölgeden uzak tutmaya yetiyor."

Pentagon’un Kongre Gizli Brifingi (Washington Post Raporu):

"İran’ın Hürmüz Boğazı ve çevresine GPS teknolojisiyle uzaktan kontrol edilebilen 20’den fazla deniz mayını yerleştirdiği tespit edilmiştir. Bu mayınların tamamen temizlenmesi en az 6 ay sürecektir ve bu operasyonun ABD-İran savaşı resmen sona ermeden başlaması mümkün görünmemektedir."

UAEA Yönetim Kurulu Resmi İran Raporu:

"Aylardır süren askeri harekatlara ve hava saldırılarına rağmen, İran’ın nükleer programına ilişkin genel değerlendirmede majör bir değişiklik yaşanmamıştır. Tahran yönetimi, geçmişte hedef alınan ana nükleer tesislerdeki uranyum stoklarının akıbetini açıklamayı reddetmekte ve denetim mekanizmalarını askıya almaya devam etmektedir."

Uluslararası Tehdit Değerlendirmesi ve CRS Askeri Strateji Raporu:

"İran, bölgedeki ABD ve müttefik üslerini vurabilecek kapasitede, doğruluğu ve ölümcüllüğü artırılmış çok büyük miktarda balistik ve seyir füzesi envanterine sahip olmayı sürdürmektedir. Hava saldırılarının İran’ın toplam füze üretim kapasitesi üzerindeki kesin etkisi belirsizliğini korumaktadır ve Tahran, yeraltı tesislerinde 2.000'den fazla orta menzilli balistik füzeyi aktif tutmaktadır."

Dış İlişkiler ve Diplomatik Müzakere Tutanakları:

"Taraflar arasında Pakistan arabuluculuğunda yürütülen ateşkes ve nükleer müzakerelerde uranyum zenginleştirme süreleri (ABD 20 yıl durdurma isterken, İran 3-5 yıl önermektedir) ve stokların ülke dışına çıkarılması konusunda çok ciddi fikir ayrılıkları devam etmektedir. Süreç, Beyaz Saray'ın iddia ettiğinin aksine nihai bir imza aşamasından ziyade, tarafların birbirini test ettiği kırılgan bir ateşkes zeminindedir."

"Yenilgi" ve "Yok Olma" Retoriklerinin Kronik Tekrarı

57 Kez İran Yenildi İddiası: Trump, uyguladığı "maksimum baskı" yaptırımlarının İran ekonomisini ve ordusunu tamamen çökerttiğini düzinelerce kez iddia etti. Ancak uzmanlar, Tahran yönetiminin bölgesel ve askeri nüfuzunun bu süreçte yok edilemediğini vurguluyor.

35 Kez İran Yok Oldu Söylemi: Trump’ın "Eğer bize saldırırlarsa haritadan silinirler" minvalindeki sert çıkışları, dönemsel olarak tansiyonu yükseltmek amacıyla 35'ten fazla kez bir iç politika malzemesi olarak kullanıldı.

Bitmeyen "Tarihi Anlaşma" ve "%85" İllüzyonu

40 Kez Tarihi Anlaşma Müjdesi: Trump, 2018 yılında Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) tek taraflı olarak çekildikten sonra, İran'ın kendisiyle çok daha ağır şartlarda yeni bir anlaşma masasına oturacağını tam 40 kez öne sürdü.

9 Kez "%85 Tamamlandı" İddiası: Diplomatik müzakerelerde hiçbir somut ilerleme olmamasına rağmen Trump, farklı dönemlerde "İran'la anlaşmanın %85'inin tamamlandığını ve seçimlerden sonra hemen imzalayacaklarını" iddia ederek seçmen tabanına başarı hikayesi satmaya çalıştı.

Hürmüz Boğazı'nın "Hayali" Açılışları

25 Kez Hürmüz Boğazı Açıldı: Küresel petrol ticaretinin şah damarı olan Hürmüz Boğazı, İran'ın askeri tatbikatları ve tanker krizleriyle sık sık gündeme geldi. Trump, kendi askeri caydırıcılığı sayesinde boğazın güvenliğinin 25 kez "bizzat kendisi tarafından sağlandığını ve trafiğe açıldığını" iddia etse de, bölgedeki jeopolitik riskler hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı.

Analistler, Trump'ın kendi bürokrasisi ve istihbarat ağının raporlarını hiçe sayarak yürüttüğü bu "hayali zafer" retoriklerinin, küresel piyasalarda güveni sarsan en büyük diplomatik risk faktörü olduğunu belirtiyor.