Fas siyasi tarihinde ilk: Ülkenin ilk kadın Başbakanı Fatima Mansouri oldu

Fas'ta 23 Eylül seçimlerinin ardından tarihi bir dönem başladı. Seçimleri 97 milletvekiliyle ilk sırada tamamlayan PAM'ın lideri Fatima Ezzahra El Mansouri, Kral VI. Muhammed tarafından hükümeti kurmakla görevlendirildi. Ülkenin ilk kadın başbakanı olan El Mansouri'nin önündeki ilk sınav koalisyonu kurmak olacak.

Fas siyasetinde tarihi bir ilk yaşandı. Kral VI. Muhammed, 23 Eylül'deki parlamento seçimlerinden birinci çıkan Özgünlük ve Modernlik Partisi'nin (PAM) lideri Fatima Ezzahra El Mansouri'yi ülkenin ilk kadın başbakanı olarak atadı.
El Mansouri, 29 Eylül'de başkent Rabat'taki Kraliyet Sarayı'nda Kral VI. Muhammed tarafından kabul edildi. Saraydan yapılan açıklamada, El Mansouri'ye yeni hükümeti kurma görevinin verildiği bildirildi.

Fas'ın ilk kadın başbakanı koalisyon arayacak
El Mansouri'nin partisi PAM, 395 sandalyeli Temsilciler Meclisi'nde 97 milletvekilliği kazanarak seçimleri ilk sırada tamamladı. Ancak parti tek başına hükümet kurmak için gerekli çoğunluğa ulaşamadı.
Bu nedenle yeni başbakanın önündeki ilk büyük sınav koalisyon görüşmeleri olacak. El Mansouri, seçimlerden önce yaşanan siyasi anlaşmazlıklara rağmen koalisyon görüşmelerinde herhangi bir partiye karşı "kırmızı çizgileri" bulunmadığını açıkladı.
Fas Anayasası uyarınca kral, başbakanı Temsilciler Meclisi seçimlerinde en fazla sandalye kazanan partiden atıyor. Başbakan daha sonra koalisyonu oluşturuyor ve kabine listesini kralın onayına sunuyor.

Seçime katılım yüzde 38'e geriledi
Seçimlerin dikkat çeken sonuçlarından biri de sandığa katılım oranı oldu. Resmi verilere göre seçime katılım yüzde 38,02 seviyesinde gerçekleşti. Bu oran 2021 seçimlerindeki yaklaşık yüzde 50'lik katılımın belirgin biçimde altında kaldı.
Fas'ta oy kullanma yaşındaki yaklaşık 27 milyon kişinin 15,8 milyonu seçmen listelerine kayıt yaptırdı. Kayıtlı seçmen sayısı da 2021 seçimlerine göre yaklaşık yüzde 12 geriledi.
Katılımdaki düşüş, ülkede seçilmiş kurumlara yönelik toplumsal güven ve siyasal katılım tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.



Marakeş Belediye Başkanlığından başbakanlığa
50 yaşındaki Fatima Ezzahra El Mansouri, uzun süredir Fas siyasetinin öne çıkan kadın isimleri arasında yer alıyor. Hukuk eğitimi alan El Mansouri, siyasete girmeden önce avukatlık yaptı.
PAM'ın 2008'de kurulmasının ardından partiye katılan El Mansouri, 2009 yılında 33 yaşındayken Marakeş Belediye Başkanı seçildi. Böylece Marakeş'in ilk kadın belediye başkanı oldu.
El Mansouri daha sonra yeniden Marakeş Belediye Başkanlığına seçilirken, Aziz Akhannouch hükümetinde Konut Bakanı olarak görev yaptı. 23 Eylül seçimleri ise siyasi kariyerinde yeni bir dönemin kapısını açtı.

Fas parlamentosunda dengeler değişti
Seçim sonuçları Fas parlamentosundaki siyasi dengeleri de değiştirdi. PAM 97 sandalye ile birinci sıraya yükselirken, görev süresi sona eren hükümetin başbakanı Aziz Akhannouch'un partisi Ulusal Bağımsızlar Birliği (RNI) 66 sandalye kazandı.
Muhafazakâr milliyetçi İstiklal Partisi 65 milletvekilliği elde ederken, eski Başbakan Abdelilah Benkirane liderliğindeki Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD) 54 sandalyeye ulaştı.
PJD böylece önceki seçimde kazandığı 13 sandalyeden 54'e yükselerek parlamentodaki temsilini önemli ölçüde artırdı. Benkirane ise partisinin yeni hükümette yer almayacağını ve muhalefette kalacağını açıkladı.

Kralın yetkileri yeni dönemde de belirleyici
El Mansouri'nin başbakanlığa gelmesi tarihi bir değişimi temsil etse de Fas'ın anayasal monarşi sistemi nedeniyle kral ülke yönetiminde geniş yetkilere sahip olmayı sürdürüyor.
Kral VI. Muhammed, özellikle dış politika, savunma ve diğer stratejik alanlarda belirleyici yetkileri elinde bulunduruyor. Bu nedenle yeni hükümetin iç politika ve ekonomi alanındaki icraatları, güçlü kraliyet makamının bulunduğu mevcut siyasi yapı içerisinde şekillenecek.



Yeni hükümetin önünde ekonomi ve işsizlik var
El Mansouri hükümetinin karşılaşacağı en önemli sorunların başında hayat pahalılığı, genç işsizliği ve ekonomik koşullar geliyor.
PAM seçim kampanyasında 1 milyon yeni istihdam yaratma, sağlık, eğitim, sosyal koruma ve ücretlere yönelik yatırımları artırma vaatlerinde bulundu.
Yeni hükümet aynı zamanda Fas'ın İspanya ve Portekiz ile birlikte düzenleyeceği 2030 FIFA Dünya Kupası öncesindeki dev altyapı programını yönetecek. Dünya Kupası hazırlıkları kapsamında ülkenin yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım programının son aşamalarının tamamlanması planlanıyor.
El Mansouri'nin önündeki ilk adım ise hükümetin yapısını belirleyecek koalisyon görüşmeleri olacak. Görüşmelerin sonucu yalnızca Fas'ın yeni kabinesini değil, 2030 Dünya Kupası'na kadar uzanan kritik dönemde ülkenin ekonomik ve siyasi rotasını da şekillendirecek.